Wykorzystanie sprężonego powietrza do miotania pocisku ma bardzo długą historię. Pochodzenie mechanicznych wiatrówek nie jest do końca jasne. Pierwszy działający egzemplarz stworzył podobno niejaki Guter z Norymbergi w 1430 roku. Następny był Hans Lobsigner który w 1560 stworzył ulepszoną wersję broni z Norymbergi i wyprodukował ją w większej liczbie. Najstarsza zachowana wiatrówka mechaniczna jest w Royal Danish Museum w Kopenhadze, pochodzi ona z około 1580 roku. Broń ta wykorzystywała miech ściskany sprężyną umieszczony w kolbie. Do strzelania używane były specjalne strzałki. Około roku 1600 pojawiły się pierwsze modele, które można uznać za przodków wiatrówek PCP.
Wiatrówki były mało powszechne w owych czasach. Przyczyniała sie do tego jej skomplikowana budowa i wysoka cena. Do roku ok. 1800 była to broń elitarna dla wąskiego grona bogatych strzelców, używana raczej do polowań i bogato zdobiona. Wiatrówki osiągnęły swój szczyt popularności jako poważna broń zanim rozwinęła się na dobre broń palna na naboje. Dorównywały mocą broni palnej, miały również dodatkowe zalety: można było strzelać wielokrotnie za jednym załadowaniem magazynki i zbiornika sprężonego powietrza, nie wytwarzały chmury dymu przy strzale, były cichsze, były również bardziej niezawodne w warunkach silnego wiatru i deszczu, kiedy karabiny skałkowe często zawodziły.
Zdecydowanie najpowszechniejszym rozwiązaniem były wiatrówki PCP. Spotyka się wiele rozwiązań i odmian. Ogólna zasada działania jest taka sama – zbiornik ze sprężonym powietrzem, kurek lub bijnik po naciśnięciu spustu uderza w zawór i dawka powietrza ze zbiornika wypycha strzałkę czy śrut z lufy. Występowała duża różnorodność zbiorników – o kształcie kulistym, walcowym i inne. Wykonane były z miedzi, mosiądzu a także stali. Umiejscowione były na stałe lub były wymienne. W kolbie, pod lufa a także wokół lufy. Niekiedy pompa do ładowania zbiornika stanowiła całość z bronią ale najczęściej była osobno, mała i łatwa do przenoszenia. Rzadko spotkać można było spore pompy z dużym ręcznym kołem służącym do poruszania tłoka pompy. Przyjmuje się, że ciśnienie sprężonego powietrza w zbiornikach wynosiło ok. 50 atmosfer.
Najsłynniejszą i najbardziej znaną wiatrówką jest austriacka wiatrówka wojskowa z 1779 zaprojektowana przez Bartholomeo Girandoni. Jest to z resztą jedyna wiatrówka jaka była na wyposażeniu wojska kiedykolwiek i jedyna używana bojowo. Broń miała zbiornik umieszczony w miejscu kolby. Zbiornik był wymienny, odkręcany ,tak że żołnierz mógł mieć przy sobie ich kilka i szybko je wymieniać. Pompowany był przez ręczną pompę przenośną albo przez mechaniczną pompę za liniami. Kaliber broni wynosił od 11,5mm do 12,7 mm. Broń posiadała magazynek umieszczony wzdłuż lufy z prawej strony mieszczący 20 ołowianych kul. Zasięg skuteczny wynosił ok. 100 metrów a energia pocisku ok. 560-600 J. Najprawdopodobniej taka właśnie broń używana przez Lewisa i Clarka w czasie ich słynnej ekspedycji w latach 1803-1806 w północno-zachodnich Stanach.
W 1790 roku w Armii Austro-Węgier sformowano Pułk Strzelców Tyrolskich liczący 1313 strzelców, wyposażonych w karabiny wiatrowe, jak je wtedy nazywano, projektu Bartholomeo Girandoni. Cesarz Józef II zachwycał się tą bronią zaraz po jej powstaniu w 1779 ,i on i jego następca Leopold II mieli oddziały strzelców Tyrolskich uzbrojonych w te wiatrówki. Zostało wyprodukowanych około 1500 sztuk tej broni i była ona używana w czasie wojen przeciwko Turcji, Francji i Konfederacji Reńskiej. Użyte bojowo były w wojnie z Turcją 1788-1791, w czasie Wojen Napoleońskich w 1806 roku, oraz podczas Wiosny Ludów czyli Rewolucji Węgierskiej w 1848 roku. Zmierzch wojskowych wiatrówek nastąpił w pierwszej połowie XIX wieku, kiedy to zostały ostatecznie wyparte przez broń palną.
Poniżej zdjęcia przedstawiające karabin pneumatyczny projektu Bartholomeo Girandoni, wzór 1779
Na zdjęciu poniżej wyposażenie strzelca – zapasowe zbiorniki na sprężone powietrze oraz pompka do ich ładowania.
Literatura: